तानसेन नगरपालिकाको सगठनात्मक बनौट

परिच्छेद - १

नगर क्षेत्र, वडा विभाजन र वडा समिति

नगर क्षेत्र र केन्द्र तोक्ने

१) श्री ५ को सरकारले नेपाल अधिराज्यभित्रको कम्तीमा बीसहजार जनसंख्या भएको र बिजुली, सडक, खानेपानी र सन्चार व्यवस्था भएको कुनै क्षेत्रलाई चारकिल्ला खोली नगर क्षेत्र तोक्न सक्नेछ ।

२) उपदफा १ मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि श्री ५को सरकारले पहाडी र हिमाली क्षेत्रको कम्तीमा दशहजार जनसंख्या भएको र बिजुली, यातायात, खानेपानी र सन्चारको व्यवस्था भएको कुनै क्षेत्रलाई चारकिल्ला खोली नगर क्षेत्र तोक्न सक्नेछ।

३) श्री ५ को सरकारको नगर परिषद्को परामर्शमा उपदफा -१) र -२) बमोजिम तोकिएको नगर क्षेत्रभित्रको पायक पर्ने स्थानलाई सो क्षेत्रलाई केन्द्र तोक्न सक्नेछ।

४) उपदफा ३ बमोजिम तोकिएको नगर क्षेत्रको केन्द्रमा नगर स्तरीय सबै कार्यालयहरु रहने छन्।

वडा विभाजन

दफा ७२ बमोजिम तोकिएको नगर क्षेत्रलाई श्री ५को सरकारले भौगोलिक अवस्थालाई समेत ध्यान दिई यथासम्भव बराबर जनसंख्या पर्ने गरी कम्तीमा नौ वडामा विभाजन गर्नेछ। 

सिमाना हेरफेर

१ दफा ७२ बमोजिम तोकिएको कुनै नगर क्षेत्र वा दफा ७३ बमोजिम विभाजन गरिएको कुनै वडाको सिमाना हेरफेर गर्न आश्यक परेमा श्री ५ को सरकारले सम्बन्धित विशेषज्ञ समेत रहेको समिति गठन गरी सो समितिको सिफारिसमा निर्वाचन आयोगको स्वीकृति लिई प्रतिनिधि सभाको सदस्यको निर्वाचनको लागि कायम भएको निवार्चन क्षेत्रलाई असर नपर्ने गरी त्यस्तो नगर क्षेत्र वा वडाको सिमाना हेरफेर गर्नेछ।

तर यसरी सिमाना हेरफेर गर्दा निर्वाचन हुने सालभन्दा एक वर्षअगावै गरिसक्नु पर्नेछ।

२ कुनै नगर क्षेत्रको सिमाना हेरफेर हुन आवश्यक छ भनी सम्बन्धित नगर परिषद्को दुइ तिहाई बहुमतबाट प्रस्ताव पारित भै सम्बन्धित जिल्ला परिषद् सिफारिस गरेमा उपदफा १ को अधीनमा रही श्री ५ को सरकारले सिमाना हेरफेर गर्न सक्नेछ।

वडा समितिको गठन

नगरपालिकाको प्रत्येक वडाका प्रचलित कानून बमोजिम मतदाता हुन योग्यता पुगेका नेपाली नागरिकहरुले दफा ७८ बमोजिम नगर परिषद्को सदस्यको लागि चाहिने योग्यता पुगेका व्यत्तिहरु मध्येबाट निवार्चित गरेका देहाय बमोजिमको वडाध्यक्ष र वडा सदस्यहरु रहने गरी एक वडा समिति हुनेछ -

क) एकजना वडाध्यक्ष,

ख) एकजना महिला वडा सदस्य, र

ग) तीनजना वडा सदस्यहरु।

परिच्छेद - २

नगर परिषद् सम्बन्धी व्यवस्था

नगर परिषद्को गठन

१) दफा ७२ बमोजिम तोकिएको नगर क्षेत्रमा एक नगर परिषद् गठन गरिनेछ।

२) नगर परिषद्मा देहाय बमोजिमका सदस्यहरु रहने छन् -

क) नगरपालिकाका प्रमुख र उपप्रमुख,

ख) प्रत्येक वडा समितिका वडाध्यक्ष, महिला वडा सदस्य र वडा सदस्यहरु,

ग) नगरपालिका क्षेत्रभित्रका महिला सहित समाज सेवी, आर्थिक तथा सामाजिक दृष्टिकोणले पिछिडिएका जाति, जनजाति, दलित तथा आदिवासी मध्ये नगर परिषद्मा प्रतिनिधित्व हुन नसकेका वर्गका दफा ७८ बमोजिम नगर परिषद्को सदस्यको लागि चाहिने योग्यता पुगेका व्यक्तिहरुमध्येबाट नगर परिषद्द्धारा मनोनित कम्तीमा ६ जना र बढीमा बीसजना व्यक्तिहरु।

नगर परिषद्को सदस्यको पदावधि

१) नगर परिषद्को सदस्यको पदावधि पाँच वर्षो हुनेछ।

२) नगर परिषद्का सदस्यको पदावधि गणना गर्दा पदावधि शुरु हुने सालको श्रावण १ गतेदेखि गणना गरिनेछ र पाँच वर्षो पदावधि नबर्ढाई प्रत्येक पाँचौ वर्षो आषाढ मसान्तमा पदावधि समाप्त भएको मानिनेछ।

३) उपदफा १ र २ मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यस दफा बमोजिम नगर परिषद्को सदस्यको पदावधि समाप्त हुनु अगावै नगर परिषद्को नयाँ सदस्यको लागि निर्वाचन सम्पन्न भएमा नगर परिषद्को नव निर्वाचित सदस्यहरुलाई नै कार्य संचालन गर्ने अधिकार हुनेछ।

४) कुनै कारणवश निर्धारित समयमा कुनै नगरपालिका वा वडा समितिको सदस्य पदको निर्वाचन वा नगरपरिषद.को सदस्यको मनोनयन हुन नसकी अरु समयमा भएपनि त्यस्तो सदस्यको पदावधि गणना गर्दा निर्धारित समयमा निर्वाचित वा मनोनीत भए सरह मानी पदावधिको गणना गरिनेछ ।

५) कुनै नगर परिषद सदस्यको पद कुनै कारणवश रिक्त हुन आएमा बाँकी अवधिको लागि मात्र सो रिक्त पदको पुर्ति निर्वाचित सदस्य पदको लागि प्रचलित कानून बमोजिम उपनिर्वाचनद्धारा र मनोनित सदस्य पदको लागि मनोनयद्धारा गरिनेछ।

तर -

१) पद रिक्त भएको मितिले एक वर्षभत्र उपनिर्वाचन वा मनोनयन गरिसक्नु पर्नेछ।

२) एम वर्षन्दा कम अवधिको लागि उपनिर्वाचन वा मनोनयन गरिने छैन।

नगर परिषद्को सदस्यको लागि चाहिने योग्यता

नगर परिषद्को सदस्य हुनको लागि देहाय बमोजिम योग्यता पुगेको हुनु पर्नेछ-

क) नेपाली नागरिक भएको,

ख) एक्काईस वर्षउमेर पूरा भएको र प्रचलित कानून बमोजिम मतदाता हुन योग्यता पुगको,

ग) नगरपालिकालाई बुझाउनु पर्ने सबै जिन्सी वा नगदी बुझाई सकेको,

घ) नगरपालिकासँग ठेक्का पट्टा वा चल, अचल सम्पत्ति सम्बन्धी व्यवहारमा कुनै निजी स्वार्थ नभएको,

ङ) र्सार्वजनिक सम्पत्ति हिनामिना गरेको नठहरेको,

तर असुली भएको प्रमाण पेश गरेमा यो खण्ड लागू हुने छैन।

च) नैतिक पतन देखिने फौजदारी अभियोगमा सजाय पाएको भए त्यस्ता सजाय भुक्तान गरेको तीन वर्षव्यतीत भएको,

छ) कुनै कानूनले आयोग्य नभएको।

नगर परिषद्को सदस्यता कायम नरहने

देहायको अवस्था नगर परिषद्को सदस्यता कायम रहने छैन -

क) दफा ७८ बमोजिमको योग्यता नभएमा,

ख) आफू बसोबास गरिआएको वडा वा सोको भाग सम्बन्धित नगर क्षेत्रबाट झिकिएमा वा अन्य कुनै गाउँ विकास क्षेत्र वा नगरपालिकामा गाभिएमा,

ग) जिल्ला विकास समितिको सभापति, उपसभापति वा सदस्यको पद्मा निर्वाचित भएमा वा जिल्ला परिषद्को सदस्यता मनोनीत भएमा,

घ) प्रतिनिधि सभा वा राष्ट्रिय सभाको सदस्यको निर्वाचनमा उम्मेदवार भएमा वा राष्ट्रिय सभाको सदस्यमा मनोनीत भएमा,

ङ) मनासिव माफिकको सूचना नदिई लगातार तीनपटक सम्म नगर परिषद्को बैठकमा अनुपस्थित रहेमा,

तर त्यस्तो सदस्यलाई सफाई पेश गर्ने मनासिव मौमा नदिई निजको सदस्यता कायम नरहेको सूचना दिइने छैन।

च) दफा ७७ बमोजिमको पदावधि समाप्त भएमा,

छ) प्रचलित कानून बमोजिम भ्रष्टाचारको अभियोग वा नैतिक पतन देखिने फौजदारी अभियोग वा तीन वर्षन्दा बढी कैद सजाय हुने फौजदारी अभियोगमा सजाय पाएमा,

ज) राजिनामा दिएमा,

झ) मृत्यु भएमा।

परिच्छेद-३

नगरपालिकाको गठन

८०. नगरपालिकाको गठन

१. दफा ७२ बमोजिम तोकिएको नगर क्षेत्रमा नगर परिषदको कार्यकारिणीको रुपमा एक नगरपालिका गठन गरिनेछ ।

२. नगरपालिकामा देहाय बमोजिमका प्रमुख, उपप्रमुख र सदस्यहरु रहने छन्

क. नगर क्षेत्रभित्रका प्रचलित कानून बमोजिम मतदाता हुन योग्यता पुगेका नेपाली नागरिकहरुले निर्वाचन गरी पठाएका एक जना प्रमुख र एक जना उपप्रमुख,

ख. नगर क्षेत्रको प्रत्येक वडाका प्रचलित कानून बमोजिम मतदाता हुन योग्यता पुगेका नेपाली नागरिकहरुले आ-आफ्नो वडाबाट एक एकजनाका दरले निर्वाचन गरी पठाएका वडाध्यक्षहरु,

ग. दफा ७६ को उपदफा २ को खण्ड ग बमोजिमका नगर पषिद्का सदस्यहरु मध्येबाट एक जना महिला सहित नगरपालिकाद्वारा मनोनित दुइ जना सदस्यहरु ।

८१. नगरपालिका स्वशासित र संगठित संस्था हुनेः

१. प्रत्येक नगरपालिका एक अविच्छिन्न उत्तराधिकारवाला स्वशासित र संगठित संस्था हुनेछ ।

२. नगरपालिकाको आफ्नो एउटा छुट्टै छाप हुने छ ।

३. नगरपालिकाले व्यक्ति सरह चल अचल सम्पत्ति प्राप्त गर्न, उपभोग गर्न र बेचविखन गर्न सक्ने छ ।

४. नगरपालिकाले व्यक्ति सरह आफ्नो नामबाट नालिस उजुर गर्न र सो उपर पनि सोही नामबाट नालिस उजुर लाग्न सक्ने छ ।

८२. सदस्यको पदावधि

१. नगरपालिकाको सदस्यले पदावधि पा\"च वर्षो हुनेछ ।

२. नगरपालिकाको सदस्यको पदावधि गणना गर्दा पदावधि शुरु हुने सालको श्रावण १ गतेदेखि गणना गरिनेछ र पांच वर्षो पदावधि नबर्ढाई प्रत्येक पा\"च वर्षो आषाढ मसान्तमा पदावधि समाप्त भएको मानिने छ ।

३. उपदफा १ र २ मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यस दफा बमोजिम सदस्यको पदावधि समाप्त हुनु अगावै नया\" सदस्यहरुको लागि निर्वाचन सम्पन्न भएमा साविकको सदस्यको पदावधि समाप्त भएको मानिने छ र नवनिर्वाचित सदस्यलाई नै कार्य संचालन गर्ने अधिकार हुनेछ ।

४. कुनै कारणवस निर्धारित समयमा कुनै नगरपालिकाको सदस्य पदको निर्वाचन वा मनोनय समप्न्न हुन नसकी अरु समयमा सम्पन्न भएपनि निर्वाचित र मनोनीत सदस्यको पदावधि गणना गर्दा निर्धारित समयमा निर्वाचित वा मनोनित भए सरह मानी पदावधिको गणना गरिने छ ।

५. कुनै नगरपालिका सदस्यको पद कुनै कारणवस रिक्त हुन आएमा बा\"की अवधिको लागि मात्र सो रिक्त पदको परिपुर्ति निर्वाचित सदस्य पदको लागि प्रचलित कानून बमोजिम उपनिर्वाचनद्वारा र मनोनित सदस्य पदको लागि मनोनयनद्वारा गरिनेछ ।

१. पद रिक्त भएमो मितिले एक वर्षभत्र उपनिर्वाचन वा मनोनयन गरिसक्नु पर्ने छ।

८३. शपथ ग्रहण गर्नुपर्ने

१. प्रमुखले जिल्ला न्यायाधिश समक्ष, उपप्रमुख र सदस्यहरुले प्रमुख समक्ष र प्रमुखको अनुपस्थितिमा उपप्रमुखले जिल्ला न्यायाधिश समक्ष र सदस्यहरुले उपप्रमुख समक्ष शपथ ग्रहण गर्नु पर्नेछ ।

२. उपदफा १ मा उललेख भएदेखि बाहेक नगर परिषदका अन्य सदस्यहरुले प्रमुख समक्ष र प्रमुखको अनुपीसथतिमा उपप्रमुख समक्ष ग्रहण गर्नु पर्ने छ ।

३. उपदफा १ वा २ बमोजिम शपथ ग्रहण नगरी नगर परिषद्का अन्य सदस्यहरुले पद ग्रहण गर्ने छैनन् ।

८४. पद त्याग गर्न सक्ने 

१. प्रमुखले उपप्रमुख मार्फ नगरपालिका समक्ष र उपप्रमुख तथा सदस्यहरुले प्रमुख समक्ष राजिनामा दिई पदत्याग गर्न सक्ने छन्

२. उपदफा १ मा उल्लेख भएदेखि बाहेक नगर परिषदका अन्य सदस्यहरुले प्रमुख समक्ष राजिनामा दिई पदत्याग गर्न सक्ने छन् 

८५. सदस्यको लागि चाहिने योग्यता ः

१. नगरपालिका सदस्यमा निर्वाचित वा मनोनित हुन देहाय बमोजिम हुनु पर्नेछ ः

क. नेपाली नागरिक भएको,

ख. एक्काईस वर्षउमेर पुरा भएको र प्रचलित कानून बमोजिम मतदाता हुन योग्यता पुगेको,

ग. नगरपालिकालाई बुझाउनु पर्ने सबै जिन्सी वा नगदी बुझाई सकेको,

घ. नगरपालिकासंग ठेक्का पट्टा वा चल अचल सम्पत्ति सम्बन्धी व्यवहारमा कुनै निजी स्वार्थ नभएको,

ङ. र्सार्वजनिक सम्पत्ति हिनामिना गरेेको नठहरेको,

तर असुली भएको प्रमाण पेश गरेमा यो खण्ड लागू हुने छैन ।

च. नैतिक पतन देखिने फौजनदारी अभियोगमा सजाय पाएको भए त्यस्तो सजाय भुक्तान गरेको तीन वर्षव्यतित भएको,

छ. अन्य प्रचलित कानूनले अयोग्यत नभएको ।

८६. सदस्यता कायम नरहने ः

१. देहायको अवस्थामा नगरपालिकाको सदस्यता कायम रहने छैन ः

क. दफा ८५ बमोजिमको योग्यता नभएमा,

ख. आफू बसोबास गरि आएको वडा वा सोकोे भाग सम्बन्धित नगर क्षेत्रबाट झिकिएमा वा अन्य कुनै गाउ\" विकास क्षेत्र वा नगर क्षेत्रमा गाभिएमा,

ग. जिल्ला विकास समितिका सभापति, उपसभापति वा सदस्यको पदमा निर्वाचित भएमा वा जिलला परिषदको सदस्यमा मनोनित भएमा,

घ. प्रतिनिधि सभा वा राष्ट्रिय सभाको सदस्यको निर्वाचनमा उम्मेदवार भएमा वा राष्ट्रिय सभाको सदस्या मनोनित भएमा,

ङ. मनासिव माफिकको सूचना नदिई लगातार तीन पटकसम्म नगरपालिको बैठकमा अनुपस्थित भएमा,

तर त्यस्तो सदस्यलाई सफाई पेश गर्ने मनासिव मौका नदिई नजिकको सदस्यता कायम नरहेको सूचना दिइने छैन ।

च. प्रचलित कानून बमोजिम भ्रष्ट्राचारको अभियोग वा नैतिक पतनदेखिने फौजदारी अभियोगमा सजाय पाएमा,

छ. दफा ८२ बमोजिमको पदावधि समाप्त भएमा,

ज. आप्ः्नो पदबाट राजिनामा दिएमा ।

झ. मृत्यु भएमा ।

८७. सम्पीत्त विवरण र्सार्वजनिक गर्नु पर्ने ः

१. सदस्यले दफा ८३ बमोजिम शपथ ग्रहण गरेको मितिले तीसदिनभित्र आफू र आप्ः्नो एकाघर संगोलका परिवारको सदस्यलको नाममा रहेको चल अचल सम्पत्तिको विवरण र्सार्वजनिक गर्नु पर्ने छ ।

तर प्रमुख र उपप्रमुखले आफू पदबाट हटेपछि पनि पदबाट हटेको मितिले तीसदिनभित्र त्यस्तो सम्पत्तिको विवरण र्सार्वजनिक गर्नु पर्नेछ ।

८८. नगरपालिकाका वर्गीकरण ः

१. दफा ८० बमोजिम गठित नगरपालिकालाई श्री ५ को सरकारले जनसख्ंया, आयस्रोत र अन्य शहरी सुविधाको आधारमा देहाय बमोजिम वर्गीकरण गर्न सक्ने छन् ।

क. महानगरपािलका

ख. उपमहानगरपालिका,

ग. नगरपालिका ।

२. उपदफा १ बमोजिम वर्गीकृत देहायका नगरपालिका देहाय बमोजिम जनसंख्या तथा शहरी सुविधा हुनु पर्ने छ ः

क. महानगरपालिका ः

कम्तीमा तीन लाख जनसंख्या भएको र न्यूनतम चालीस करोड रुपैया बाषिर्क आयस्रोत भै विद्युत, खानेपानी, संचारको सुविधा भएको, नगरको प्रमुख सडक साथै शाखा सडकहरुको समेत पक्की भएको, स्वास्थ्य सेवा सम्बन्धी विशिष्ट प्रकृतिको सेवा उपलब्ध भएको, अन्तर्रर्ााट्रय खेलकुद कार्यक्रमका लागि आवश्यक पर्ूवाधार भएको, उच्च शिक्षाका लागि विभिन्न विषयहरुमा पर्याप्त अवसर भएको र कम्तिमा एउटा विश्वविद्यालय स्थापना हुनुका साथै अन्य यस्तै पर्याप्त शहरी सुविधा भएको र उपमहानगरपालिका भै सकेको ।

ख. उपमहानगरपालिका ः

कम्तीमा एक लाख जनसंख्या भएको र न्यूनतम दश करोड रुपैया\" बाषिर्क आयस्रोत भै विद्युत, खानेपानी, संचारको सुविधा भएको, नगरका प्रमुख सडकहरु समेत पक्की भैसकेको, उच्चस्तरीय शिक्षा तथा स्वास्थ्य सेवाको सुविधा भएको, राष्ट्रिय तथा अन्तर्रर्ााट्रयस्तरको खेलकुद कार्यक्रमका लागि सामान्य व्यवस्था भएको, र्सार्वजनिक उद्यानहरु र नगर सभागृहको व्यवस्था भएको र अन्य त्यस्तै आवश्यक शहरी सुविधा हुनुको साथै नगरपालिका भै सकेको ।

ग. नगरपालिका ः

कम्तीमा बीसहजार जनसंख्या र न्यूनतम पचास लाख रुपैया\" बाषिर्क आय स्रोत तथा विद्युत, सडक, खानेपानी, संचार अन्य त्यस्तै न्यूनतम शहरी सुविधा भएको अर्ध शहरी क्षेत्र ।

तर पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा सडक सुविधा नभए तापनि कम्तिमा दशहजार जनसंख्या र न्यूनतम पा\"च लाख रुपैया बाषिर्क आयस्रोत भए पुग्नेछ ।

३. उपदफा १ र २ मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यस अघि कायम भइसकेको नगरपालिकाहरुलाई यस व्यवस्थाले असर पार्ने छैन ।

४. कुनै नगरको ऐतिहासिक पुरातात्विक वस्तु र कला संस्कृति संरक्षण गर्न श्री ५ को सरकारले तोकिएको आधारमा सांस्कृतिक नगर समेत घोषणा गर्न सक्ने छ ।

परिच्छेद ४

बैठक र कार्य प्रणाली

८९. वडा समितिको बैठक

१. वडा समितिको बैठक कम्तीमा महिनाको एक पटक बस्ने छ ।

२. वडाध्यक्षले मिति, समय र स्थान तोकी वडा समितिको बैठक बोलाउनेछ ।

३. वडा समितिको बैठकको अध्यक्षता वडाध्यक्षले गर्नेछ र निजको अनुपस्थितिमा बैठकमा उपस्थित वडा समितिका सदस्यहरुले आफू मध्येबाट छानेेको सदस्यले वडा समितिको बैठकको अध्यक्षता गर्नेछ ।

४. अध्यक्षता गर्ने व्यक्ति सहित तीनजना सदस्यको बहुमतले बैठकको निर्ण्र्ााबमोजिम हुनेछ ।

५. वडा समितिको बैठक सम्बन्धी अन्य कुरा वडा समिति आफैले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।

९०. नगर परिषदको बैठक ः

१. नगरपरिषद्को बैठक साधारणतया वर्षो निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।

२. नगर परिषदको बैठक नगरपालिकाको प्रमुखले बोलाउने छ ।

३. प्रत्येक वर्षनगर परिषद्को बैठक सामान्यता श्रावण मसान्त र पौष मसान्तभित्र बोलाउनु पर्नेछ ।

४. नगर परिषदको प्रत्येक बैठकमा उपस्थित सदस्यहरुले नगरपालिका सदस्यहरु बाहेक परिषद्का अन्य सदस्यले आफू मध्येबाट छानेको सदस्यले नगर परिषद्को बैठकको अध्यक्षता गर्नेछ ।

तर नगर परिषद्को बैठकमा अध्यक्षको छनौट हुनुभन्दा अघि नगर परिषद्का उपस्थित सदस्यहरु मध्ये उमेरको हिसाबले जेष्ठ सदस्यले सो बैठक अध्यक्षता गर्नेछ ।

५. नगरपालिकाको सचिवले नगर परिषदको सचविको काम गर्नेछ ।

६. नगर परिषद्को बैठक बस्ने मिति, समय र स्थानको सूचना तथा विषय सूची बैठक बस्ने दिनभन्दा कम्तिमा पन्ध्र दिन अगावै नगरपालिकाको प्रमुखको निर्देशनमा सचिवले नगर परिषद्का सबै सदस्यहरुलाई पठाउनु पर्नेछ ।

७. नगर परिषद्को बैठकमा तत्काल कामय रहेको सदस्य संख्या पचास प्रतिशत सदस्यहरु उपस्थित भएमा बैठकको लागि गणपूरक संख्या पुगेको मानिनेछ ।

८. गणपुरक संख्याको अभावमा नगर परिषद्को बैठक बस्न नसकेमा सातदिनको सूचना दिई अर्को बैठक बोलाउनु पर्नेछ । सो बैठकको गणपूरक संख्या एक तिहाई हुनेछ । सो गणपूरक संख्या पनि पूरा हुन नसकेमा सोको भोलिपल्ट पुनः अर्को बैठक बोलाउनु पर्नेछ सो बैठकमा जतिसुकै सदस्य उपस्थित भए पनि बैठक संचालन हुनेछ ।

९. नगर परिषद्का एक तिहाई सदस्यहरुले कुने खास विषयमा छलफल गर्न बैठक बोलाई पाउ\" भनी प्रमुख समक्ष लिखित अनुरोध गरेमा त्यसरी गरेको मितिले तीसदिनभित्र नगर परिषद्को विशेष बैठक बोलाउनु पर्नेछ ।

१०. नगर परिषद्को बैठकको निर्ण्र्ाासचिवले प्रमाणित गर्नेछ ।

११. नगर परिषद्को बैठक सम्बन्धी अन्य कार्यविधि तोकिए बमोजिम हुनेछ ।

९१. नगरपालिकाको बैठक ः

१. नगरपालिकाको बैठक कम्तिमा महिनाको एक पटक बस्नेछ ।

२. प्रमुखको आदेश अनुसार सचिवले नगरपालिकाको बैठक बोलाउनेछ ।

तर तीन महिनासम्म पनि प्रमुखले बैठक बोलाउने आदेश नदिएमा एक तिहाई सदस्यहरुको लिखित अनुरोध सचिवले नगरपालिकाको बैठक बोलाउनेछ ।

३. नगरपालिकाको बैठकको अध्यक्षता प्रमुखले गर्नेछ र निजको अनुपस्थितिमा उपप्रमुखले र उपप्रमुख पनि अनुपस्तिथी भएमा बैठकमा उपस्थित सदस्यहरुले आफू मध्येबाट छानेको सदस्यले बैठकको अध्यक्षता गर्नेछ ।

४. नगरपालिकाको बैठकमा तत्काल कायम रहेको सदस्य संख्याको पचास प्रतिशत सदस्यहरु उपस्थित भएमा बैठकको लागि गणपूरक संख्या पुगेको मानिनेछ ।

५. जिल्ला विकास समितिको सम्बन्धित इलाका सदस्यलाई नगरपालिकाको बैठकमा भाग लिनको लागि आमन्त्रण गर्नु पर्नेछ ।

६. नगरपालिकाको बैठकको निर्णय सचिवले प्रमाणित गर्नेछ ।

७. नगरपलिकाको बैठक सम्बन्धी अन्य कार्यविधि तोकिए बमोजिम हुनेछ ।

९२. बैठकको निर्णय :

१. यस ऐनमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक नगर परिषदर नगरपालिकाको बैठकको निर्णय उपस्थित सदस्यहरुको बहुमतको आधारमा गरिनेछ ।

तर दफा ९४ को उपदफा १ को खण्ड ख र ग बमोजिम प्रस्ताव सम्बन्धमा निर्णय गर्दा सम्पूर्ण सदस्य संख्याको बहुमतको आवश्यकता हुनेछ ।

२. नगर परिषद् र नगरपालिकाको बैठकमा मत बराबर भएमा बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले निर्णायक मत दिनेछ ।

९३. वडा समितिको काम कर्तव्य र अधिकार ः

नगरपालिका अर्न्तर्गतको प्रत्येक वडा समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ ।

क. वडाभित्रको जनसंख्या घर, जग्गा, पार्टी पौवा, धर्मशाला, मठ, मन्दिर, गुम्बा, मस्जिद, देवस्थान

ख. वडाभित्रको बाटो, सडक, पुल ढल, पोखरी, तलाउ, इनार, कुवा ढुङ्गे धारा, आदिको लगत राख्न तथा संरक्षण गर्न नगरपालिकालाई सहयोग गर्ने ।

ग. वडाभित्रको फोहर मैला, सडेगलेका वस्तुहरु फ्याक्ने तथा चोक र गल्ली सफा राख्ने तथा सरसफाइको निमित्त वडावासीहरुलाई अभिप्रेणित गर्ने प्रबन्ध गर्ने ।

घ. वडाभित्रको नहर, कुलो, पैनी आदिको हेरविचार गर्ने ।

ङ. वडाभित्रको पर्ति जग्गा र डा\"डा, भीर, पाखा आदिमा वृक्षारोपण गर्न र वातावरण संरक्षणमा सहयोग पुर्‍याउने ।

च. वडामा स्वास्थ्य केन्द्र, स्वास्थ्य चौकी आदिको व्यवस्थापनमा सहयोग पुर्‍याउने ।

छ. वडामा विद्यालय तथा पुस्तकालयको स्थापना र संचालनमा सहयोग पुर्‍याउने ।

ज. छाडा भई हिंडेका चौपायाहरु पक्राउ गरी सम्बन्धित निकायमा बुझाउने ।

झ. वडाभित्रको गल्ली तथा सडकमा विजुली बत्तीको प्रबन्ध गर्ने ।

ञ. वडा समितिको आय र व्ययको हिसाब तथा अन्य कागजातहरु सुरक्षित राख्ने ।

ट. वडाभित्र सुपथ मूल्यमा खाद्यान्न तथा अन्य आवश्यक वस्तुको बिक्रीको लागि नगरपालिकालाई सहयोग पुर्‍याउने ।

ठ. खेलकुद विकासको लागि खेलकुदका सामानहरु वितरण गर्ने भाषा संस्कृतिको विकासको लागि कला, नाटक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरुको आयोजना गर्न सहयोग गर्ने ।

ड. वडामा अशक्त बिरामी भएको बेवारिस वा असाय व्यक्तिलाई नजिकको अस्पताल वा स्वास्थ्य केन्द्रमा पुर्‍याई औषधोपचार गराउने ।

९४. नगर परिषद्को काम, कर्तव्य र अधिकार ः

१. नगर परिषद्को काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ ।

क. नगरपालिकाले पेश गरेको बजेट, योजना तथा कार्यक्रमहरु पारित गर्ने ।

ख. नगरपालिकाले प्रस्ताव गरेका कर, दस्तुर शुल्क आदि लगाउने तथा उठाउने सम्बन्धी प्रस्ताव पारित गर्ने ।

ग. नगरपालिकाले प्रस्ताव गरेको ऋण लिने वा अचल सम्पत्ति बेचविखन वा हस्तान्तरण गर्ने सम्बन्धी प्रस्ताव पारित गर्ने ।

घ. नगरपालिकाको लेखा परीक्षण प्रतिवेदनबाट कायम भएका बेरुजुमाथि छलफल गरी प्रचलित कानून बमोजिम नियमति गर्न नमिल्ने बेरुजुको हकमा बेरुजु फछ्र्यौटको लागि आवश्यक कारबाही गर्न नगरपालिकालाई निर्देशन दिने ।

ङ. नगरपालिकाले आफ्नो आन्तरिक स्रोतबाट व्यहोरिने गरी गरी प्रस्ताव गरेको कर्मचारीको दरवन्दी, पारिश्रमिक, भत्ता तथा अन्य सुविधामा आवश्यकता अनुसार स्वीकृति दिने ।

च. नगरपालिकाको प्रशासनिक कार्यहरुको मूल्याड्ढन गरी नगरपालिकालाई आवश्यक निर्देशन दिने ।

छ. नगरक्षेत्रभित्र संचालित विकास निर्माण कार्यहरुको मूल्याड्ढन गरी आवश्यक निर्देशन दिने ।

ज. नगरपालिकाको विनियम स्वीकृत गर्ने ।

झ. तोकिएको अन्य काम गर्ने ।

२. नगर परिषद्ले नगर परिषद्को कुनै एक सदस्यको अध्यक्षतामा निज सहित बढिमा पा\"चजना सदस्यहरु रहेको एक लेखा समितिको गठन गर्नेछ । यस्तो समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार तोकिए बमोजिम हुनेछ ।

३. नगर परिषद्लाई विभिन्न विषयमा आवश्यक सल्लाह र सुझाव दिनको लागि उपदफा २ बमोजिमको लेखा समिति रहने सदस्यहरु बाहेक नगर परिषद्का अन्य सदस्यहरुलाई तोकिए बमोजिमका विषयगत समितिहरु रहने गरी नगर परिषद्ले विभिन्न समितिहरु गठन गर्न सक्नेछ ।

४. नगर परिषद्को अन्य काम, कर्तव्य र अधिकार तोकिए बमोजिम हुनेछ ।

९५. सल्लाहकार समिति गठन गर्न सक्ने ः

१. नगरपालिकाले आवश्यक ठानेमा आफ्नो काममा सहयोग पुर्‍याउन समाजसेवी, बुद्धिजिवि, प्राविधिक ज्ञान शीप भएका तीनदेखि नौजनासम्मको एक सल्लाहकार समिति गठन गर्न सक्नेछ ।

२. सल्लाहकार समिति सम्बन्धी अन्य कुरा तोकिए बमोजिम हुनेछ ।

९६. नगरपालिकाको काम, कर्तव्य र अधिकारः

१. नगर परिषद्को निर्ण्र्ाार निर्देशनहरु कार्यान्वयन गर्नु गराउनुको अतिरिक्त नगरपालिका क्षेत्रमा अनिवार्य रुपमा गर्नु पर्ने काम र कर्तव्य देहाय बमोजिम हुने छ ।

क. अर्थ सम्बन्धी ः

१. नगरपालिकाको बाषिर्क, योजना र कार्यक्रमहरु तयार गरी नगर परिषद्मा पेश गर्ने ।

२. आय र व्ययको लेखा र तत्सम्बन्धी अन्य कागजातहरु अद्यावधिक रुपमा राख्ने ।

३. स्वीकृत बजेटको परिधिभित्र बजेटको परिधिभित्र रही नगरपालिकाको निर्ण्र्ााकार्यान्वयन गर्न रकम खर्च गर्ने ।

४. नगर परिषद्ले स्वीकृत गरेको कर, दस्तुर शुल्क आदि उठाउने ।

ख. भौतिक विकास सम्बन्धी

१. नगरपालिका क्षेत्रको भू-उपयोग नक्सा बनाई औद्योगिक, आवासीय, कृषि, मनोरञ्जन स्थल आदि क्षेत्र तोक्ने र कार्यान्वयन गर्ने, गराउने

२. नगरपालिका क्षेत्रमा आवास योजना बनाई कार्यान्वयन गर्ने, गराउने ।

३. नगरपालिका क्षेत्रमा आवास योजना बनाई कार्यान्वयन गर्ने, गराउने ।

४. नगरपालिका क्षेत्रभित्र विभिन्न ठाउ\"हरुमा हरियो क्षेत्र, उद्यान र मनोरञ्जन स्थलहरुको विकास गर्ने, गराउने ।

५. नगरपालिकाका क्षेत्रका विभिन्न ठाउ\"हरुमा र्सार्वजनिक शौचालयको व्यवस्था गर्ने, गराउने ।

६. नगरपालिका क्षेत्रमा निर्माण गरिने घर, भवन आदिको नक्सा पास गर्ने, गराउने ।

७. सामुदायिक भवन तथा विश्राम गृह बनाउने ।

ग. जलस्रोत वातावरण र सरसफाई सम्बन्धी

१. नगरपालिका क्षेत्रमा रहेका खोलानाला, कुवा, इनार, पोखरी, तलाउ, ढु·ेधारा आदिको संरक्षण गरी सदुपयोग गर्ने गराउने ।

२. नगरपालिका क्षेत्रमा सिंचाई योजना लागू गर्नु पर्ने भएमा त्यसको योजना बनाई कार्यान्वयन गर्ने, गराउने ।

३. नगरपालिका क्षेत्र सम्भावित नदी कटान, बाढी तथा भू-क्षय आदिको नियन्त्रण र रोकथाम गर्ने, गराउने ।

४. नगरपालिका क्षेत्रभित्र हुने जल, वायु तथा ध्वनी प्रदुषण नियन्त्रण गरी वातावरण संरक्षण गर्ने कार्यमा सहयोग गर्ने, गराउने ।

५. नगरपालिका क्षेत्रभित्रका वन, वनस्पति तथा अन्य प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्ने, गराउने ।

६. नगरपालिका क्षेत्र सरसफाईको कार्यक्रम संचालन गर्ने, गराउने ।

७. फोहर मैला संकलन, ढुवानी तथा तह लगाउने सम्बन्धी कामको संचालन र व्यवस्थापन गर्ने, गराउने ।

८. नगरपालिका क्षेत्रमा विद्युत उत्पादन तथा वितरण गर्ने, गराउने ।

घ. शिक्षा तथा खेलकुद विकास सम्बन्धीः

१. आफ्नो स्रोतबाट नगरपालिका क्षेत्रमा पूर्व प्राथमिक विद्यालय स्थापना, संचालन र व्यवस्थापन गर्ने तथा स्थापना गर्न अनुमानित दिने ।

२. नगरपालिका क्षेत्रभित्र संचालन भएका विद्यालयहरुको संचालन र व्यवस्थापनमा सहयोग पुर्‍याउने र त्यस्ता विद्यालयहरुको स्थापना र खारेजीको सिफारिस गर्ने ।

३. नगरपालिका क्षेत्रभित्र मातृ भाषामा प्राथमिक तहको शिक्षा उपलब्ध गराउन सहयोग गर्ने ।

४. आर्थिक दृष्टिले अत्यन्त पिछडिएका उत्पीडित जनजातिहरुका छात्रछात्राहरुलाई छात्रवृत्ति दिने व्यवस्था मिलाउने ।

५. नगरपालिका स्तरीय प्रौढ शिक्षा तथा अनौपचारिक शिक्षा सम्बन्धी कार्यक्रम तयार गरी कार्यन्वयन गर्ने, गराउने ।

६. नगरपालिका क्षेत्रमा पुस्तकालय तथा वाचनालयको स्थापना, संचालन तथा व्यवस्थापन गर्ने गराउने ।

७. खेलकुद विकास कार्यक्रमहरु बनाई कार्यान्वयन गर्ने, गराउने ।

८. नगरपालिका स्तरीय खेलकुद विकास समिति गठन गरी खेलकुदको विकास गर्ने गराउने ।

ङ. संस्कृति सम्बन्धीः

१. नगरपालिका क्षेत्रभित्रका सांस्कृति तथा धार्मिक महत्वका स्थानहरुको लगत तयार गरी तिनीहरुको मर्मत सम्भार गरी संरक्षण र सर्म्वर्द्धन गर्ने, गराउने ।

२. नगरपालिका क्षेत्रभित्रका पुरातात्वीक वस्तु, भाषा, धर्म, कला र संस्कृतिको संरक्षण, सर्म्बर्द्धन एवं प्रयोग गर्ने, गराउने ।

च. निर्माण तथा यातायात सम्बन्धी

१. नगरपालिका क्षेत्रभित्र श्री ५ को सरकारको जिम्मामा रहेको सडक बाहेक आवश्यक पर्ने कच्ची, पक्की सडक, पुल कलभर्टहरुको योजना बनाई निर्माण तथा मर्मत सम्भार गर्ने गराउने ।

२. नगरपालिका क्षेत्रभित्र बसपार्क रिक्सा टाङ्गा, ट्रक आदिको पाकि· व्यवस्था गर्ने, गराउने ।

३. नगरपालिकाको यातायात आवश्यकतालाई विचार गरी ठेला रिक्सा, टाङ्गा आदिको अधिकतम हद् तोक्ने र तिनीहरुलाई दर्ता गरी नम्बर दिने ।

छ. स्वास्थ्य सेवा सम्बन्धी

१. नगरस्तरीय अस्पताल, आयुर्वेदिक औषधालय र स्वास्थ्य केन्द्रहरुको संचालन र व्यवस्थापन गर्ने, गराउने ।

२. नगरपालिका क्षेत्रभित्र स्वास्थ्य चौकी तथा उपस्वास्थ्य चौकीहरु खोल्ने, संचालन र व्यवस्थापन गर्ने, गराउने ।

४. महामारी तथा संक्रामक रोगको रोकथामको व्यवस्था गर्ने, गराउने ।

५. नगरपालिका क्षेत्रमा जनस्वास्थ्यको लागि हानिकारक चिज वस्तुको र्सार्वजनिक प्रयोगमा रोक लगाउने वा हटाउने ।

६. जनस्वास्थ्यमा प्रतिकुल असर पर्ने किसिमका उपभोग्य वस्तुको बेचविखन र उपभोगमा रोक लगाउने ।

ज. समाज कल्याण सम्बन्धीः

१. वेवारिस मृतक व्यक्तिको दाह संस्कारको व्यवस्था गर्ने, टुहुरो, असहाय अनाथहरुको लागि अनाथलयको व्यवस्था गर्ने, गराउने ।

२. नगरपालिका क्षेत्रभित्रको प्राकृतिक, सांस्कृतिक तथा पर्यटकीय सम्पदाको संरक्षण, सर्म्बर्द्धन, विस्तार र सदुपयोग गर्ने गराउने ।

ञ. विविधः

१. नगरपालिका क्षेत्रको सडकको दाया\" बाया\" र अन्य आवश्यक ठाउ\"मा बृक्षरोपण गर्ने ।

२. कान्जी हाउस, पशु बधशाला राख्ने स्थानको निर्धारण र व्यवस्थापन गर्ने ।

३. नगरपालिका क्षेत्रको ऐलानी तथा सरकारी पर्ति जग्गाहरुको संरक्षण गर्ने ।

४. मसान घाटको निर्धारण र व्यवस्थापन गर्ने ।

५. व्यापार तथा वाणिज्यको विकासको लागि काम गर्ने ।

६. नगरपालिकाको विनियम तर्जुमा गरी नगर परिषद्मा पेश गर्ने

७. दैवी प्रकोप नियन्त्रण गर्ने सम्बन्धमा आवश्यक काम गर्ने ।

८. नगरपालिका क्षेत्रभित्रको जनसंख्या तथा घर जग्गाको लगत राख्ने ।

९. प्रचलित कानून बमोजिम जन्म मृत्यु तथा अन्य व्यक्तिगत घटना दर्ता गर्ने ।

१०. नगरपालिका क्षेत्रभित्रका असहाय, अनाथ र अपा· बालबालिकाहरुको लगत राख्ने र तिनीहरुको उपयुक्त ठाउँमा राख्ने व्यवस्था गर्ने

११. बहुला तथा छाडा कुकुर माराी र्सवाजनिक हितको सुरक्षा गर्ने र मरेका पशुपंक्षी गाड्ने ठाउँ तोक्ने ।

१२. खतरा उत्पन्न गर्ने रुख काट्न लगाउने, घर पर्खाल आदि भत्काउन लगाउने ।

१३. नगरपालिका क्षेत्रको घरको ब्लक नम्बर अद्यावधिक राख्ने ।

१४. पशु वधशालाको प्रवन्ध गर्ने ।

१५. छाडा पशु पक्राउ गरी लिलाम गर्ने ।

१६. गल्ली तथा सडकमा बत्तीको व्यवस्था गर्ने ।

१७. नगरपालिका क्षेत्रमा सिनेमा हल खोल्न स्वीकृति दिने ।

१८. हाट, बजार, मेला आदिको प्रवन्ध गर्ने, गराउने ।

१९. बारुण यन्त्रको संचालन र व्यवस्थापन गर्ने, गराउने ।

२०. कुनै विशिष्ट व्यक्तिलाई नगरको सम्मानार्थ विशिष्ट व्यक्तिको रुपमा सम्मान पदान गर्ने ।

२१. नगरपालिका क्षेत्रको विकास सम्बन्धी अन्य कामहरु गर्ने, गराउने ।

२२. सहकारिताको विकासको लागि सहयोग पुर्‍याउने ।

२३. सचिवको कार्यको मूल्याड्ढन गरी सिफारिश सहित अख्तियारवाला समक्ष पठाउने ।

२४. नगरपालिकालाई आय आर्जन हुने सहकारी, औद्योगिक तथा व्यवसायिक कार्यक्रम निजी क्षेत्रको समेत लगानीमा संचालन गर्न प्रोत्साहित गर्ने, गराउने ।

२५. सहकारितामा आधारित विविध कार्यक्रमहरु तर्जुमा गरी संचालन गर्ने, गराउने ।

२६. प्रचलित कानून बमोजिम तोकिएका अन्य कामहरु गर्ने ।

२) नगरपालिकाले उपदफा १ बमोजिमका काम, कर्तव्यको अतिरिक्त नगरपालिका क्षेत्रमा देहाय बमोजिमका ऐच्छिक कामहरु समेत गर्न सक्नेछः-

क) नगरपालिका क्षेत्रभित्र स्तरयुक्त विद्यालय शिक्षा उपलब्ध गराउन आवश्यक व्यवस्था मिलाउने ।

ख) नगरपालिका क्षेत्रबाट निरक्षरता निर्मूल पार्न साक्षरता कार्यक्रमहरु संचालन गर्ने ।

ग) नगरपालिका क्षेत्रका विभिन्न ठाउंहरुमा पुस्तकालय तथा वाचनालयहरु स्थापना गरी संचालन गर्ने ।

घ) नगरपालिका क्षेत्रभित्र अव्यवस्थित बसोवास नियन्त्रण गर्ने ।

ङ) निर्देशित जग्गा विकास, भू-उपयोग जस्ता कार्यहरुको माध्यमबाट नगरको बनावट तथा विकासलाई व्यवस्थित तुल्याउने ।

च) वृद्ध तथा अनाथ आश्रमहरुको व्यवस्था गर्ने ।

छ) विद्युत आपूर्ति र संचार सुविधाको व्यवस्था मिलाउने ।

ज) नगरपालिकामा मनोरन्जन स्थल, कृडास्थल, संग्रहालय, चिडियाखाना, पार्क आदिको व्यवस्था मिलाउने ।

झ) बेरोजगारी कम गर्न बेरोजगारहरुको तथ्यांक संकलन गरी रोजगारमूलक कार्यक्रमहरु संचालन गर्ने ।

ञ) नदी प्रदुषण नियन्त्रण गर्न कार्यक्रमहरु संचालन गर्ने ।

ट) नगरपालिका क्षेत्रमा एम्बुलेन्स सेवा उपलब्ध गराउने ।

ठ) नगरपालिका क्षेत्रमा सव वाहनको व्यवस्था मिलाउने ।

ड) दैवी प्रकोपबाट हुने धनजनको क्षती कम गर्न निरोधात्मक तथा उद्धारका कार्यहरु गर्ने ।

३) नगरपालिका क्षेत्रमा गर्नुपर्ने विकास निर्माण कार्यको लागि उपभोक्ता समूह तथा अन्य गैर सरकारी संस्थाहरुलाई प्रोत्साहित गरी यथासम्भव त्यस्ता समूह वा संस्थाहरु मार्फ गर्नु गराउनु पर्नेछ ।

४) नगरपालिकाले यो ऐन तथा यस ऐन अर्न्तर्गत बनेको नियम तथा विनियम बमोजिम आफूलाई प्राप्त भएको अधिकारको प्रयोग गर्नेछ ।

९७. प्रमुखको काम, कर्तव्य र अधिकारः

१) प्रमुखको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिमको हुनेछः

क) नगर परिषद् र नगरपालिकाको बैठक बोलाउने ।

ख) नगर परिषद् र नगरपालिकाको बैठकमा आवश्यक प्रस्ताव र कागजात पेश गर्ने, गराउने ।

ग) नगरपालिकाको आम्दानी, खर्चको हिसाब र अन्य कागजपत्रहरु सुरक्षित साथ राख्ने, राख्न लगाउने ।

घ) नगरपालिकाको निर्ण्र्ााकार्यान्वयन गर्ने, गराउने ।

ङ) नगरपालिकाको दैनिक प्रशासनको रेखदेख र नियन्त्रण गर्ने, गराउने ।

च) प्रचलित कानून बमोजिम आवश्यक सिफारिश गर्ने ।

छ) नगरपालिकाको चल अचल सम्पत्ति हेरविचार तथा मर्मत सम्भार गर्ने, गराउने ।

ज) नगरपालिकाको बजेट र योजना तर्जुमा गर्ने सम्बन्धमा आवश्यक व्यवस्था मिलाउने ।

झ) उपप्रमुख र सदस्यहरुलाई विषयगत कार्य विभाजन गर्ने तथा उपप्रमुख, सदस्य तथा सचिवलाई काज खटाउने ।

ञ) सातदिनभन्दा बढि समय नगरपालिकामा उपस्थित हुन नसक्ने भएमा उपप्रमुखलाई कार्यभार दिने र उपप्रमुख पनि नभएमा उमेरको आधारमा जेष्ठ सदस्य वा अन्य कुनै सदस्यलाई कार्यभार दिने ।

ट) वडा सदस्यहरुको कामको बांडफांड गर्ने ।

ठ) तोकिएको अन्य कामहरु गर्ने ।

२) प्रमुखले मनासिव कारण बाहेक लगातार तीसदिनभन्दा बढि आफ्नो क्षेत्र छोड्न हुंदैन ।

३) उपदफा २ को प्रयोजनको लागि मनासिव कारण हो, होइन भन्ने प्रश्न उठेमा नगरपालिकाले निर्णय गर्नेछ ।

९८. उपप्रमुखको काम, कर्तव्य र अधिकारः

१) उपप्रमुखको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछः-

क) प्रमुखको अनुपस्थितिमा कार्यवाहक भई काम गर्ने ।

ख) तोकिएको अन्य कामहरु गर्ने ।

२) उपप्रमुखले मनासिव कारण बाहेक लगातार तीसदिनभन्दा बढि आफ्नो क्षेत्र छोड्न हुंदैन ।

३) उपदफा २ को प्रयोजनको लागि मनासिव कारण हो, होइन भन्ने प्रश्न उठेमा नगरपालिकाले निर्णय गर्नेछ ।

९९. सदस्य र वडा सदस्यको काम, कर्तव्य र अधिकारः

१) सदस्यको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछ ः-

क) आफ्नो वडाको विकास निर्माणको योजना तयार गरी नगरपालिकामा पेश गर्ने ।

ख) विकास निर्माणको कार्य बारे छलफल गरी उपभोक्ता समूह र गर सरकारी संस्थाबाट सम्भाय आयोजना नगरपालिकामा पठाउने प्रवन्ध गर्ने ।

ग) वडा सम्बन्धी वितरण माग भएमा नगरपालिकामा पेश गर्ने ।

घ) उपभोक्ता समूह र अन्य गैर सरकारी संस्थालाई आयोजना गर्ने ।

ङ) प्रचलित कानून बमोजिम आवश्यक सिफारिश गर्ने ।

च) आपर्ूर्ति व्यवस्था मिलाउने सहयोग गर्ने ।

छ) सातदिनभन्दा बढि समय वडा समितिमा उपस्थित हुन नसक्ने भएमा ऐनको दफा ७५ को खण्ड -ख) र -ग) बमोजिमका सस्यहरु मध्ये उमेरका आधारमा जेष्ठ सदस्यलाई कार्यभार दिने ।

ज) तोकिएका अन्य कामहरु गर्ने ।

२) सदस्यले मनासिव कारण बाहेक लगातार तीसदिनभन्दा बढि आफ्नो क्षेत्र छोड्न हुंदैन ।

३) उपदफा २ को प्रयोजनको लागि मनासिव कारण हो, होइन भने प्रश्न उठेमा नगरपालिकाले निर्ण्र्ाागर्नेछ ।

४) वडा सदस्यको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछः-

क) वडाभित्रको जनसंख्या, घर जग्गा, पाटी पौवा, धर्मशाला, मठ मन्दिर, मस्जिद गुम्बा, देवस्थल, मदरसा, पर्ती जग्गा, पोखरी तलाऊ, इनार, कुवा, धारा ढु·ेधारा आदि धार्मिक तथा अन्य प्राकृतिक एवं सांस्कृतिक महत्वका र्सार्वजनिक चीज, वस्तु र स्थानको स्रोत नक्सा तयार गर्ने काममा वडा समितिलाई सहयोग गर्ने,

ख) वडा समितिको वाषिर्क कार्यक्रम र कार्ययोजा बनाउन र तयार भएका कार्यक्रम र कार्ययोजना लागू गर्न वडा समितिलाई सहयोग गर्ने,

ग) वडाभित्र मापदण्ड अनुसार निर्माण सम्बन्धी काम भए नभएको सम्बन्धमा वडा समितिमा जानकारी दिने,

घ) वडाभित्र ठेक्का वा उपभोक्ता समिति वा अमानतबाट सञ्चालित विकास निर्माण सम्बन्धी कामको रेखदेख तथा अनुगमन गरी वडा समितिमा जानकारी दिने,

ङ) नगर परिषद्ले अनुमोदन गरे बमोजिम नगरपालिकाले लगाएको कर, दस्तुर, शुल्क, महसूल, सेवा शुल्क असूल उपर गर्ने काममा सहयोग गर्ने,

च) वडाभित्रका र्सार्वजनिक महत्वका स्थलहरु सरसफाई गर्न र र्सार्वजनिक सडक, चोक, गल्ली सफा गर्ने काममा वडा समितिलाई सहयोग पुर्‍याउने,

छ) छाडा चौपाया एवं रेबीज रोज र अन्य यस्तै संक्रामक रोग नियन्त्रण गर्न वडा समितिलाई सहयोग पुर्‍याउने र,

ज) तोकिए बमोजिम अन्य कार्यहरु गर्ने ।

१००. सचिवको काम, कर्तव्य र अधिकारः सचिवको काम, कर्तव्यर अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछः-

क) प्रमुखको निर्देशनमा नगरपालिकाको सम्पुर्ण प्रशासनिक कामकारवाही गर्ने ।

ख) प्रमुखको निर्देशनमा स्वीकृत गनर विकास कार्यक्रमको कार्यान्वयन गर्ने ।

ग) नगरपालिका अर्न्तर्गत निर्माण हुने खर्चको हिसाब राखी सो निर्माणको हिसाब फरफारक गर्न पेश गर्ने ।

घ) उपभोक्ता समूह, गैर सरकारी संस्था वा अन्य निकायबाट सम्पन्न आयोजनाको अभिलेख दुरुस्त राख्ने ।

ङ) नगरपालिकाको आय र व्ययको हिसाब राख्ने ।

च) नगरपालिकाको स्वीकृत बजेटको परिधिभित्र रही निर्णय कार्यान्वयन गर्नको लागि खर्च गर्ने ।

छ) नगरपालिकाको हिसाबको लेखापरीक्षण गराउने, बेरुजु फछ्र्यौट गराउने र बेरुजु रकम कानून बमोजिम असूल उपर गर्ने, गराउने ।

ज) नगरपालिकाको चल अचल सम्पत्तिको जिन्सी लगत राख्ने र संरक्षण गर्ने ।

झ) श्री ५ को सरकारबाट खटी आएका र नगरपालिकाका सम्पुर्ण कर्मचारीहरुको रेखदेख र नियन्त्रण गर्ने ।

ञ) नगरपालिकाको बैठकमा उपस्थित हुने र आवश्यक परेको काम गर्ने, गराउने ।

ट) नगरपालिकामा दायर भएका मुद्दाको मिसिल जिम्मा लिने सम्बन्धमा आवश्यक व्यवस्था मिलाउने ।

ठ) जन्म, मृत्यु तथा अन्य व्यक्तिगत घटना दर्ता गरी नगरपालिका क्षेत्रभित्रको जनसंख्याको लगत दुरुस्त राख्ने वा राख्न लगाउने ।

ड) नगर परिषद् र नगरपालिकाको बैठकमा उपस्थित भई निर्णय माइन्यूटीङ्ग गर्ने, निर्णय पुस्तिका जिम्मा लिने र निर्णय प्रमाणित गर्ने ।

ढ) नगरपालिका अर्न्तर्गतका कर्मचारीहरुको प्रशासनिक नियन्त्रण गर्ने ।

ण) प्रचलित कानून बमोजिम तोकिएका अन्य कामहरु गर्ने ।

परिच्छेद ५

नगरपालिकाको न्यायिक अधिकार

१०१. न्यायिक अधिकारः श्री ५ को सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी तोकेको मितिदेखि नगरपालिका क्षेत्रभित्रको देहायका मुद्दाहरुको शुरु कारवाही र किनारा गर्ने अधिकार नगरपालिकालाई हुनेछः-

क) जग्गातर्फसांध सीमाना, सन्धी र्सपन, आलीधुर, बांध पैनी, कूलो वा पानको बांडफांड तथा बाटो वा निकास मिचेको मुद्दा,

ख) बाली अर्मल मुद्दा,

ग) बेठबेगर सम्बन्धी र ज्याला मजुरीको महल अर्न्तर्गतको मुद्दा,

घ) गरीब कंगालको महल अर्न्तर्गतको मुद्दा,

ङ) चौपाया हराउने र पाउनेको महल अर्न्तर्गतको मुद्दा,

च) घर बनाउनेको महलको ८ नं. र ९ नं. अर्न्तर्गतको मुद्दा,

छ) कल्याण धनको महल अर्न्तर्गतको मुद्दा,

ज) नासो धरौटको महलको ५ नं. अर्न्तर्गतको मुद्दा बाहेक सो महल अर्न्तर्गतको अन्य मुद्दा,

झ) अंशबण्डाको महलको १० नं. अर्न्तर्गतको इज्जत आमद अनुसार खान लाउन दिनुपर्ने विषयको मुद्दा,

ञ) पानी घाटको प्रयोग तथा र्सार्वजनिक सम्पत्तिको सुरक्षा सम्बन्धी मुद्दा,

ट) गोवध बाहेक चौपायाको महल अर्न्तर्गतको अन्य मुद्दा,

ठ) चरन, घांस, दाउरा सम्बन्धी मुद्दा,

ड) अर्काको घरभित्र जबर्जस्ती पसेको, बसेको वा पस्न, बस्न खोजेको मुद्दा,

ढ) सरकारी मुद्दा सम्बन्धी ऐन, २०४९ को अनुसूची १ र अनुसूची २ मा उल्लेखित मुद्दा बाहेक श्री ५ को सरकारले नगरपालिकालाई नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी तोकी दिएका अन्य मुद्दा ।

१०२. मध्यस्थ समितिको गठन ः

१) दफा १०१ बमोजिम नगरपालिकामा दायर भएका मुद्दाको कारबाही तथा किनारा गर्न नगरपालिकाले मध्यस्थ समिति गठन गर्नेछ ।

२) उपदफा १ बमोजिम नगरपालिकाले मध्यस्थ समिति गठन गर्दा दफा १०३ बमोजिमको मध्यस्थहरुको सूचीमा रहेका व्यक्तिहरु मध्ये मुद्दाका पक्षहरुको सहमति भएका तीनजना व्यक्तिलाई मध्यस्थमा नियुक्ति गर्नेछ ।

३) उपदफा २ बमोजिम मध्यस्थहरुको सूचीमा रहेका व्यक्तिहरु मध्येबाट मध्यस्थ नियुक्ति गर्न मुद्दाका पक्षहरुको सहमति हुन नसकेमा मुद्दाका पक्षहरुले आ-आफ्नो तर्फाट एक एकजना मध्यस्थ नियुक्ति गरी त्यसको नाम नगरपालिकामा दिनु पर्नेछ । त्यसरी दुइजना मध्यस्थको नाम प्राप्त भएपछि नगरपालिकाले दफा १०३ बमोजिमको मध्यस्थहरुको सूचीमा रहेका व्यक्तिहरु मध्येबाट अर्को एकजना मध्यस्थ नियुक्ति गर्नेछ ।

४) उपदफा २ बमोजिम मध्यस्थको नियुक्तिमा पक्षहरुको सहमति हुन नसकेमा वा उपदफा ३ बमोजिम मुद्दाका पक्षहरुले आआफ्नो तर्फाट एक एक जनाको मध्यस्थको नाम नपठाएको अवस्थामा नगरपालिकाले दफा १०३ बमोजिमको मध्यस्थहरुको सूचीमा रहेका सम्भव भएसम्म सम्बधित वडाका तीनजना व्यक्तिलाई मध्यस्थ नियुक्ति गर्नेछ ।

५) उपदफा २, ३ वा ४ बमोजिम मध्यस्थमा नियुक्ति भएका मध्यस्थहरु मध्येबाट एकजनालाई प्रमुखले मध्यस्थ समितिको अध्यक्ष तोक्नेछ ।

१०३. मध्यस्थहरुको सूचीः

१) यस ऐन अर्न्तर्गत दायर भएका मुद्दाको शुरु कारवाही र किनारा गर्ने प्रयोजनका लागि नगरपालिकाले नगरपालिका गठन हुनासाथ स्थानीय व्यक्ति, सामाजिक कार्यकर्ता, कानूनविद् मध्येबाट उपयुक्त देखिएका व्यक्तिहरुको सहमति लिई तिनीहरुको नाम, थर र वतन समेत खुलाई मध्यस्थहरुको सूची तयार गरी र्सार्वजनिक जानकारीको लागि नगरपालिकाले कार्यालयमा प्रकाशन गरी राख्नु पर्नेछ ।

२) उपदफा १ बमोजिम मध्यस्थहरुको सूची तयार गर्दा यथासम्भव नगरपालिकाका सबै वडाबाट प्रतिनिधित्व हुने गरी गर्नु पर्नेछ ।

३) उपदफा १ बमोजिमको मध्यस्थहरुको सूचीमा यथासम्भव महिला तथा पिछडिएका वर्गलाई समेत समावेश गर्नु पर्नेछ ।

१०४. अधिकारक्षेत्रको प्रयोगः

१) मध्यस्थको अधिकारक्षेत्रको प्रयोग तीनजना मध्यस्थले सामूहिक रुपले गर्नेछन् र बुमतको राय मध्यस्थको निर्ण्र्ाामानिनेछ ।

२) उपदफा १ बमोजिम मध्यस्थहरुको बीचमा बहुमत नभई अलग अलग राय भएमा ती रायहरु उल्लेख गरी नगरपालिका समक्ष पेश गरिनेछ र उक्त विषयमा नगरपालिकाले र्समर्थन गरेको राय नै मान्य हुनेछ ।

१०५. निर्णय गर्ने प्रकृयाः

१) मध्यस्थले आफू समक्ष पेश भएको मुद्दामा यथासम्भव सम्बन्धित पक्षहरुको बीच वार्ता गर्राई मिलापत्र गराउनेछ ।

२) उपदफा १ बमोजिम मिलापत्र गराउन नसकेमा त्यस्तो मुद्दामा मध्यस्थले दफा १०४ बमोजिम आफ्नो अधिकार प्रयोग गरी निर्णय गर्नेछ ।

१०६. मुद्दाको लगत काट्नेः दफा १०५ बमोजिम मिलापत्र वा निर्णय भएकोमा सो मिलापत्र वा निर्णय नगरपालिकाले आफ्नो छाप लगाई आफ्नो अभिलेखमा राखी नगरपालिकामा दायर भएको मुद्दाको लगत कट्टा गर्नु पर्नेछ ।

१०७. मुद्दा सम्बन्धी कार्य प्रणालीः यस ऐन बमोजिम नगरपालकाबाट शुरु कारवाही र किनारा हुने मुद्दाहरु दायर गर्ने प्रकृया, त्यस्तो मुद्दा सम्बन्धी जांचबुझ तथा कारवाहीको तरिका म्याद तामेल गर्ने विधि, पक्षहरु उपस्थित गराउने प्रकृया, म्याद तारिखको व्यवस्था, मुद्दा छिन्नु पर्ने अवधि, मिलापत्र वा निर्णय गर्दाको कार्यप्रणाली तोकिए बमोजिम हुनेछ ।

१०८. पुनरावेदन गर्न सक्ने अधिकारः दफा १०५ को उपदफा २ बमोजिम भएको निर्णय चित्त नबुझ्ने पक्षले निर्णय सुनि पाएको वा थाहा पाएको मितिले पैंतीसदिनभित्र सम्बन्धित जिल्ला अदालतमा पुनरावेदन गर्न सक्नेछ ।

१०९. निर्णयको कार्यान्वयनः

१) नगरपालिकाको आफ्नो अधिकारक्षेत्र अर्न्तर्गतका मुद्दा मामिलाको सम्बन्धमा भएको मिलापत्र वा निर्णय बमोजिम पक्षहरुले तिर्न बुझाउन पर्ने दायित्व पूरा गर्न मन्जुर गरेमा नगरपालिकाले तत्काल मिलापत्र वा निर्णयको कार्यान्वयन गर्नु गराउनु पर्नेछ ।

२) कुनै पक्षले मिलापत्र वा वा निर्णय बमोजिम तिर्न बुझाउनु पर्ने दायित्व पूरा नगरेको अवस्थामा नगरपालिकाले त्यसरी तिर्न बुझाउन पर्ने दायित्वको विवरण सहितको लगत सम्बन्धित मालपोत कार्यालयमा पठाउनु पर्नेछ ।

३) उपदफा २ बमोजिम लेखी आएमा मालपोत कार्यालयले प्चलित कानून बमोजिम रीत पु-याई मिलापत्र वा वा निर्णयको कार्यान्वयन गरि दिनुपर्नेछ ।

११०. मुद्दा र्सर्नेः नगरपालिका ऐन, २०४८ बमोजिम गठित नगरपालिका समक्ष रहेका मुद्दा वा उजुरी यस ऐन बमोजिम गठित नगरपालिकामा र्सर्नेछ ।

परिच्छेद - ६

नगरपालिकाको योजना तर्जुमा र कार्यान्वयन प्रक्रिया

१११. नगरपालिकाको योजनाको तर्जुमाः

१) प्रत्येेक नगरपालिकाले नगरपालिका क्षेत्रको विकासका लागि आवधिक र वाषिर्क विकास योजना तर्जुमा गर्नुपर्नेछ ।

२) नगरपालिकाले योजना तर्जुमा गर्दा नगरको विकास संतुलित र नियोजित तुल्याउन आश्यकता अनुसार भू-उपयोग, भू-एकीकरण र निर्देशित जग्गा विकास जस्ता योजना संचालन गर्नु पर्नेछ ।

३) उपदफा १ र २ बमोजिम योजना तर्जुमा गर्दा नगरपालिकाले आवश्यकता अनुसार वाह्य परामर्श सेवा प्राप्त गर्न सक्नेछ ।

४) नगरपालिकाले योजनाको तर्जुमा गर्दा देहाय बमोजिमका आयोजनालाई प्राथमिकता दिनुपर्नेछः-

क) उत्पादनमूलक तथा छिटो प्रतिफल प्रात गर्न सकिने ।

ख) नगरका जनताको जीवनस्तर, आम्दानी र रोजगार बढाउने तथा प्रत्यक्ष लाभ हुने र गरीबी निवारणमा सहयोग पु-याउने ।

ग) कम लागत तथा बढी जनसहभागीतामा संचालन हुने ।

घ) स्थानीय साधन स्रोत तथा शीपबाट संचालन हुने ।

ङ) महिला एवं पिछडिएका वर्ग तथा बालबालिकालाई प्रत्यक्ष लाभ हुने ।

च) वातावरणीय संरक्षण तथा सर्म्बर्द्धन गर्न सघाउ पु-याउने ।

५) आगामी ५ वर्षसंचालन हुने योजनाको तर्जुमा गर्न चालू वर्षा देहाय बमोजिम गर्नु पर्नेछ ः-

क) प्रत्येक वर्षो मार्ग महिनासम्ममा नगरपालिकाले श्री ५ को सरकार, जिल्ला विकास समिति तथा अन्य सम्बन्धित निकायहरुबाट आगामी आर्थिक वर्षो निमित्त मार्गदर्शन तथा स्रोत साधनको पर्ूव अनुमान गर्नु पर्नेछ । नगरपालिका आफैले पनि आगामी आर्थिक वर्षो सेवा तथा विकास कार्यक्रम तर्जुमाको निमित्त विभिन्न वडा समितिमा आयोजना छनौट तथा कार्यक्रम तर्जुमा सम्बन्धी मार्गदर्शन उपलब्ध गराउनु पर्नेछ ।

ख) नगरपालिका क्षेत्रका वडा समितिहरु, उपभोक्ता समितिहरु र गैर-सरकारी संस्थाबाट आयोजनाहरु माग गरी सोको आधारमा योजना तर्जुमा गर्नुपर्नेछ ।

६) आवधिक योजना तर्जुमा गर्दा निम्न विषय समावेश गर्नु पर्नेछ ः-

क) नगरको भौगोलिक, आर्थिक एवं प्राकृतिक सम्पदाहरु र तिनीहरुको वर्तमान उपयोग ।

ख) विभिन्न क्षेत्रमा तुलनात्मक लागत लाभको हिसाबले उतपादन गर्न सकिने सम्भावनाहरु ।

ग) पिछडिएका जात जातिहरु एवं गरीबी भएको क्षेत्र तथा त्यस क्षेत्रमा गरिएका वा गरिनु पर्ने विभिन्न विकास कार्यहरु ।

घ) महिला र बालबालिकाको लागि आयमूलक र सीपमूलक कार्यहरु ।

ङ) सम्पन्न भएका विभिन्न विषय क्षेत्र अर्न्तर्गतका आयोजनाहरुको विवरण र तिनीहरुको संचालन तथा सम्भार सम्बन्धी व्यवस्था ।

च) विकासका सम्भावनाका आधारमा विभिन्न विषय क्षेत्रगत अल्पकालिन एवं दर्ीघकालिन विकास कार्यहरु ।

छ) स्थानीय बासिन्दावार्ट तयार गरिनु पर्ने विभिन्न विषय क्षेत्रका जनशक्रि विकास सम्बन्धी योजना ।

७) वाषिर्क योजना तर्जुमा गर्दा निम्न कुरालाई आधार लिनु पर्नेछ ः-

क) राष्ट्रिय विकास नीति सम्बन्धमा राष्ट्रिय योजना आयोग र जिल्ला विकास समितिबाट प्राप्त निर्देशनहरु ।

ख) आवधिक योजनाले परिलक्षित गरेका समष्टिगत आवश्यकताहरु ।

ग) वडा समितिबाट प्राप्त सुझावहरु ।

११२. श्रोत नक्सा तयार गर्नेः प्रत्येक नगरपालिकाले नगरपालिका क्षेत्रको विकासका निमित्त नगरस्तरीय वस्तुगत तथ्यांक संकलन गरी नगरबको वस्तुस्थिति देखिने गरी श्रोत नकसा तयार गर्नु पर्नेछ ।

११३. आयोजनाको सम्भाव्यता अध्ययन गर्नुपर्नेः नगरपालिकाले नगरपालिकाको योजना कार्यान्वयन गर्ने क्रममा देहाय बमोजिमका कुराहरु समेत खुलाई आयोजनाको सम्भाव्यता अध्ययन गर्नु गराउनु पर्नेछः-

क) आयोजनाको लक्ष्य,

ख) आयोजनाबाट फाइदा पाउने जनताको संखया र फाइदाको किसिम,

ग) छनौट गर्न लागिएको आयोजना नयां हो वा अधुरो हो,

घ) आयोजना संचालन नगरी अन्य कुनै उपायबाट समस्या समाधान हुनछ, हुंदैन,

ङ) आयोजना सम्पन्न गर्दा लाग्न सक्ने खर्च तथा सामग्रीको मूल्य तथा लाग्ने समयको अनुमान,

च) उपभोक्तावाट उठ्न सक्ने शुल्क वा मर्मत सम्भार खर्च, संचालन व्यवस्था, र

छ) अन्य खुलाउनु पर्ने कुनै कुरा भए सो ।

११४. आयोजनाको छनोटः

१) आयोजनाको छनौट गर्दा दफा ११२ बमोजिम श्रोत नक्सा तथा दफा ११३ बमोजिमको आयोजनाको अध्ययन प्रतिवेदनको आधारमा गर्नु पर्नेछ ।

२) आयोजना छनौट गर्दा वातावरण संरक्षण तथा सर्म्बर्द्धन गर्ने किसिमले आयोजनाको छनौट गर्नु पर्नेछ ।

३) आयोजना छनौट गर्दा बढी भन्दा बढी स्थानीय बासिन्दाहरुको सहभागिता । श्रम प्राप्त हुने आयोजनाहरु छनौट गर्नु पर्नेछ ।

४) नगरपालिकालाई प्राप्त हुने अनुदानको अनुमान प्राप्त भएपछि प्राथमिकताको आधारमा आयोजना छनौट गर्नृु पर्नेछ ।

५) छनौट भएका आयोजनाको जानकारी नगरवासीहरु बीच र्सार्वजनिक गराउनु पर्नेछ ।

११५. नगरपालिका, सरकारी एवं गैरसरकारी निकायहरु बीच समन्वय गर्नेः नगरपालिकाले नगरपालिकाको योजना र सेवा कार्यक्रम तर्जुमा गर्दा नगरपालिका क्षेत्रमा विभिन्न सेवा र विकास कार्यक्रमहरु कार्यानवयन गर्ने सरकारी, गैर सरकारी तथा दातृ संस्थासंग देहायका विषयमा समन्वय कायम गर्नु पर्नेछः-

क) कुनै पनि सेवाका क्षेत्रमा गरिने लगानीमा नगरपालिका र सम्बन्धित निकाय बीच दोहोरोपन हटाउने ।

ख) लगानीकर्ताहरु बीच आपसमा परिपूरक समन्वय कायम गर्ने ।

ग) दुवैको कार्यविधिमा उपभोक्ताहरुको भूमिका मूख्य रुपले कायम गर्ने ।

घ) लगानीबाट नगरवासीहरुले अधिकतम लाभ हासिल गर्न सक्ने तरिका अपनाउने ।

ङ) विभिन्न कार्यक्रम कार्यान्वयनको समय तालिका निर्धारण गर्ने ।

११६. नगरस्तरीय योजनाको संचालनः

१) नगरस्तरीय योजना देहाय बमोजिम संचलान हुनेछन् ।

क) नगरपालिका आफ्नै स्रोतबाट,

ख) जिल्ला विकास समितिको अनुदानबाट

ग) श्री ५ को सरकारको अनुदानबाट

घ) विभिन्न स्वदेशी तथा विदेशी गैरसरकारी संघ संस्थाबाट प्राप्त रकमबाट

ङ) नगरपालिका क्षेत्रभित्र वित्तिय परिचालनबाट

२) नगरपालिकाले आयोजना छनौट गरेपछि संचालन तालिम बनाई कार्यान्वयन गर्नु गराउनु पर्नेछ ।

३) गैर सरकारी संस्थाबाट संचालन हुने कार्यक्रम नगरपालिकासंग सम्झौता गरी संचालन गराउनु पर्नेछ ।

४) जिल्ला योजनामा समावेश गर्ने आयोजनाहरु नगरपरिषद्ले पारित गर्राई जिल्ला विकास समितिमा पठाउनु पर्नेछ ।

५) नगरपािलकाले संचालन गर्ने गैर सरकारी संस्थाहरुको लगानी समेत हुने अवस्थामा दर्ुइ संस्था बीच भएको सम्झौता अनुसार आयोजना संचालन हुनेछ ।

६) श्री ५ को सरकारको अनुदानबाट संचालन हुने विशेष आयोजना श्री ५ को सरकारद्वारा तोकिएको प्रक्रिया बमोजिम हुनेछ ।

७) नगरपालिका क्षेत्रमा रहेको नगर विकास समितिले योजना तर्जुमा गर्दा नगरपालिकाको परामर्शमा गर्नेछ ।

११७. आयोजना कार्यन्वयन र व्यवस्थापनः

१) नगर परिषद्बाट स्वीकृत आयोजनाको समितिको संयोजकत्वमा आयोजना कार्यन्वयन गर्ने गराउनेछ ।

२) उपदफा १ बमोजिमको तालिका अनुरुप सचिवले सम्बन्धित वडा समितिको संयोजकत्वका

३) उपभोक्ता समितिका सदस्यलाई आयोजना संचालनको लागि तालिम आवश्यक पर्ने भएमा सोको व्यवस्था नगरपालिकाले गर्नेछ ।

४) उपभोक्ता समितिले त्यस्तो आयोजनाबाट सेवा प्राप्त गर्ने उपभोक्ताबाट सेवा शुल्क असुल गर्न सक्ने छ ।

५) उपदफा ४ बमोजिम प्राप्त सेवा शुल्कको रकम सम्बन्धित आयोजनाको मर्मत सम्भार र संरक्षणमा खर्च गर्नु पर्नेछ ।

६) उपदफा ४ र ५ बमोजिम आम्दानी खर्चको विवरण उपभोक्ता समितिले अद्यावधिक गरी नगरपालिकामा पेश गर्नु पर्नेछ ।

११८. आयोजनाको समिक्षा एवं मूल्याड्ढनः

१) नगरस्तरीय कुनै पनि आयोजना सम्पन्न भईसकेपछि साको प्राविधिक जा\"चपास एवं आयोजना मूल्याड्ढन गराउनु पर्ने छ ।

२) नगरपालिकाबाट संचालित सबै नगरस्तरीय आयोजनाको त्रैमासिक समिक्षा गर्नु पर्नेछ ।

३) आयोजनाको प्रभाव मूल्याड्ढन र समीक्षा गर्दा समेटिनु पर्ने क्षेत्र तोकिएको बमोजिम हुनेछ ।

११९. उपभोक्ता समूह गठन गर्न सक्नेः

१) नगरस्तरीय आयोजना कार्यान्वयन गर्दा आयोजनाबाट प्रत्यक्ष लाभ पाउने व्यक्तिहरु मध्येबाट नगरपालिकाले सम्बन्धित निकाय मार्फ उपभोक्ता समूह गठन गर्न सक्नेछ ।

२) उपभोक्ता समूहको काम, कर्तव्य र अधिकार तोकिए बमोजिम हुनेछ ।

१२०. उपभोक्ता र गैर सरकारी संस्थाले आयोजना संचालन गर्ने ः

१) उपभोक्ता समूह र गैर सरकारी संस्थाले आयोजना कार्यन्वयन र संचालन गर्दा नगरपालिकासंग समन्वय राखी गर्नु पर्नेछ ।

२) आयोजनाको लगत इष्टिमेट तोकिए बमोजिम गर्नु पर्नेछ ।

३) उपभोक्ता समूह र गैर सरकारी संस्थाले आप्ः्नो कारोबारको हिसाब किताब अद्यावधिक गरी सोको लेखापरीक्षण गर्राई सम्बन्धित नगरपालिकालाई बुझाउनु पर्नेछ ।

१२१. गैर सरकारी संस्थालाई प्रँेत्साहित गर्नु पर्ने ः

१) प्रत्येक नगरपालिकाको क्षेत्रभित्र नगर विकास कार्यक्रमको पहिचान, तर्जुमा, संचालन, रेखदेख मूल्याड्ढन तथा मर्मत सम्भार गर्ने कार्यको लागि नगरपालिकाले गैर सरकारी संस्थाहरुलाई प्रोत्साहित गर्नु पर्नेछ ।

२) गैरसरकारी संस्थाबाट संचालन हुने आयोजनाहरु आप्ः्नै स्रोत र नगरपालिकाबाट प्राप्त स्रोतबाट संचालन हुने छन् ।

३) आयोजना संचालन गर्ने गैर सकारी संस्थाले आयोजना सम्बन्धी पर्ूण्ा विवरण नगरपालिकामा पेश गर्नु पर्नेछ ।

४) नगरपालिकाले गैर सरकारी संस्था मार्फ योजनाहरु कार्यन्वयन र संचालन गर्न सक्नेछ ।

१२२. निर्देशन पालना गर्नु पर्ने ः

नगरपालिकाले नगर विकास योजना तर्जुमा र संचालन गर्ने सम्बन्धमा राष्ट्रिय योजना आयोग, श्री ५ को सरकार र जिल्ला विकास समितिले दिएको निर्देशन पालन गर्नु पर्नेछ ।

१२३. जांचपास तथा आयोजनाको फरफारकः

१) आयोजना सम्पन्न भएपछि तोकिए बमोजिम आयोजनाको जांचपास र फरफारक गर्नु गराउनु पर्नेछ ।

२) आयोजना संचालन गर्ने निकायबाट आयोजना सम्पन्न भएको जानकारी नगरपालिकामा प्राप्त भएपछि प्राविधिकले पेश गरेको कार्य सम्पन्न प्रतिवेदन र मूल्यांकनको आधारमा नगरपालिकाले जांचपास र फारफारक गर्नेछ ।

३) सम्पन्न आयोजनाको जांचपास र फरफारकको अनुमोदन नगर परिषद्ले गर्नेछ ।

१२४. आयोजनाको मर्मत सम्भार र व्यवस्थापनः

१) नगरपालिकाले सम्पन्न गरेका आयोजनाको मर्मत सम्भारको लागि त्यस्तो आयोजनाबाट सेवा प्राप्त गर्ने व्यक्तिहरुबाट सेवा शुल्क संकलन गर्न सक्नेछ ।

२) उपदफा १ बमोजिमको सेवा शुल्कबाट उठेको रकमबाट आयोजनाको मर्मत सम्भार र आवश्यक व्यवस्थापन गर्नु पर्नेछ ।

३) उपदफा १ र २ बमोजिमको आम्दानी खर्चको अद्यावधिक विवरण नगरपालिकाले राख्नु पर्नेछ ।